bovenstroom en onderstroom matrix in organisaties en mensen

Onderstromen zijn niet te (be)grijpen

Iedereen ervaart in zijn of haar organisatie bovenstroom en onderstroom. Vaak worden er andere woorden aan onderstroom gegeven. Zoals: cultuur, werksfeer, energie, weerstand, waarden, onderhuidse gedoe, wantrouwen etc. Daarom is het een breed en nogal vaag begrip geworden. Dat het vaag is klopt ook eigenlijk wel, omdat onderstromen niet zichtbaar en tastbaar zijn.

De kracht van onderstromen ervaren

We weten dat onderstromen buiten­gewoon veel invloed hebben op het welzijn en de groei van het leven. Dit geldt voor levende organismes als mensen, dieren en zelfs planten, maar ook voor levende systemen zoals teams, organisaties en families. In de samenleving zijn onderstromen nog complexer en zijn van grote invloed op mensen, teams en organisaties.

De meeste acties zijn gericht op de bovenstroom

In al die jaren dat ik gewerkt heb in organisaties, viel het me op dat de organisatie vooral bezig is met onderwerpen in de bovenstroom. Visie en strategie bepalen, (her)inrichten van systemen, structuren en processen, doelen vaststellen, rollen en taken verdelen, acties uitvoeren, resultaten boeken, etc.  Allemaal zichtbare onderwerpen van de bovenstroom, omdat ze tastbaar, (be-)grijpbaar, planbaar, controleerbaar zijn en dus beheersbaar zijn. In het Engels heet dit: “to manage”. Management richt zich op beheersen van bovenstromen.

Omdat al deze plannen en acties niet gaan zoals we hebben gewild, ontstaat er meer onrust en stress. De waan van de dag neemt toe. Mensen communiceren minder met elkaar. De samenwerking brokkelt af. Er ontstaan eigen eilandjes die hun eigen richting zelf bepalen.
Meer dan 50% van de personeelskosten van deze organisaties zijn dan overbodige kosten, omdat ze niet bijdragen aan de organisatiedoelen of zelfs onbewust de organisatiedoelen tegenwerken. Dit had dus niet gehoeven als het management ook de onderstromen had meegenomen

Onderstromen zijn niet te (be)grijpen

Maar toch zal iedereen erkennen dat  het aanwezig is. Organisaties proberen grip op de onderstroom te krijgen met namen door het tastbaar te maken in de bovenstroom. Je zult wel begrijpen dat dit gaat nooit kan werken. Dat heeft o.a. te maken dat in ons brein onderstromen ergens anders worden waargenomen dan de bovenstromen. Ca. 10% van ons brein is in staat om zaken te plannen, te structureren en te begrijpen, terwijl 90% van ons brein onbewust ons dagelijks gedrag bepaalt, wat zorgt voor de onderstromen in organisaties.

Onderstromen zijn dus niet te begrijpen met die 10% van je hersenen. Wat wel kan is dat je als mens, team of organisatie leert hoe je deze onderstromen wel gaat benutten. Of hoe je beter gebruik maakt van het onbenutte potentieel wat van nature aanwezig is in mensen, teams en organisaties.

Wil je hier meer over weten?