Onderstromen bij mensen, teams en organisaties

In je organisatie of in je team heb je altijd te maken met onderstromen. Bijvoorbeeld je organisatiecultuur en teamdynamieken maken onderdeel uit van deze onderstromen. Verder komen onderstromen ook van buitenaf. Bijvoorbeeld je klanten en financiers zorgen voor onderstromen in je organisatie. Bovendien nemen mensen onderstromen vanuit hun persoonlijke en privé sfeer met zich mee. Al met al je ontkomt niet aan onderstromen op je werk

Onderstromen die niemand ziet,
bepalen de richting op elk gebied
(Stef Bos)

Je staat op de kade bij Lauwersoog met je team. In de verte aan de horizon zie je felle rode kleur van de vuurtoren van Schiermonnikoog. Daarop besluiten  in de boot te stappen en naar Schier te roeien.  Aangezien er een sterke tegenstroom staat op het Wad, wordt het een zware toch. Nadat het tij gekeerd is, krijg je stroom mee. Toch loop je even later weer vast op een zandbank.

Video afspelen

Mensen zijn groepsdieren

Mensen leven van nature in groepen. Want zonder deze groepen zouden we niet in leven zijn gebleven. Daarom is de mens onbewust bezig zelf om zowel voor zich te zorgen als de groep in leven te houden. Heel vroeger leefden we in een kudde. Tegenwoordig geven we hier andere namen aan: gezin, organisatie en vereniging.

Daarom is veel van ons gedrag vandaag de dag onbewust gericht op het in leven houden van groepen. Hierbij zijn de onderstromen cruciaal. Omdat ze sturen ons gedrag onbewust beïnvloeden. Of zelfs bepalen.

Kenmerken van levende systeem

Organisaties en teams gedragen zich als levende systemen. Aangezien ze bestaan uit mensen, levende wezens.  Bovendien vormen zij op hun beurt weer grotere levende systemen. 

Kenmerken van levende systemen zijn de menselijke eigenschappen. Zo worden levende systemen geboren. En zijn eindig. Zo hebben organisaties een begindatum en stoppen ze wanneer ze geen nut meer hebben. 

Bovendien groeien levende systemen en werken ze samen. Want zonder samenwerking hebben ze geen bestaansrecht meer. Verder hebben ze een ‘hart en ziel’ en een eigen karakter. Bijvoorbeeld supermarkten als AH, Jumbo en Aldi hebben allemaal een verschillend karakter. 

Tenslotte passen ze zich continu aan de veranderende omgeving.  Wanneer dat te laat of niet snel genoeg gaat, komen ze in een crisis en moeten ze zichzelf transformeren. 

Teamcoaching
opstellingen, onderstromen: levende systemen zijn onderdeel van grotere levende systemen

We zitten in veel levende systemen tegelijk

Dus mensen vormen levende systemen. Die op hun beurt nog weer grotere levende systemen vormen. Daarom maken we deel uit van veel levende systemen. Bijvoorbeeld meerdere teams op het werk team, gezin, familie vriendengroep, sportteam etc. Op hun beurt vormen die weer afdelingen, organisatie, economische markt, families, sportvereniging, samenleving. 

Deze veelheid aan levende systemen brengen veel dynamiek in ons leven. Omdat de vele verschillende onderstromen elkaar tegenkomen. Dit zorgt voor een complexe dynamiek van onderstromen. Zowel voor onszelf als voor de levende systemen waar wij onderdeel van uitmaken. 

Aangezien, zoals eerder gezegd, wij onbewust bezig zijn om onbewust de groepen in leven te houden, raak je gemakkelijk verstrikt in deze complexe dynamiek. Zo is een gezonde balans tussen werk en privé hiervan een simpel voorbeeld.

Bovenstromen en onderstromen

Maar niet alles draait om onderstromen in organisaties, teams en mensen. Naast onderstromen hen je ook bovenstromen. Deze zijn tastbaar en zichtbaar. Ofwel alles wat je ziet en hoort in een organisatie of team. Ofwel dat wat je met een videocamera kunt opnemen. Zoals gedrag, overleggen, verbale en non-verbale communicatie, documentatie, e-mails; dit zijn allemaal voorbeelden van bovenstromen.

Onderstromen zijn onzichtbaar. Bijvoorbeeld: gedachten, gevoelens, sfeer, cultuur, waarden, eigenwaarde, trauma’s, het ‘hart’, levensenergie, potentieel etc.

Eigenlijk kun je het zien als een ijsberg. Het topje boven water dat zichtbaar is staat voor de bovenstromen. Het deel wat onder water zit, staan onder invloed van de onderstromen. Kortom, het ‘hart’ van levende systemen bevindt zich onder water.

Bovenstromen: Welvaart van deze eeuw

Materiële welvaart

Op concrete en tastbare zaken heb je meestal veel invloed en controle. Omdat je die kunt (vast)grijpen, aanpassen, controleren. Hiervoor kun je de plan-do-check-act cyclus eenvoudig op toepassen. Daarmee heeft de technologische en biologische wetenschap ons enorm veel gebracht. Want onze materiële welvaart is nooit zo hoog geweest. Toch heeft het een keerzijde

Psychische sociale nood, polarisatie, ‘feel good purpose’

Alleen al deze onderstromen dynamieken in ons leven en in de levende systemen scheppen problemen. Waardoor we qua psychisch welzijn niet zo welvarend meer zijn. Immers er is tegenwoordig een groeiend aantal mensen met psychische en sociale problemen.

De polarisatie neemt toe, er is een gapend gat tussen rijk en arm, tussen werkende mensen en mensen buiten de arbeidsmarkt, tussen de natuur en de homo economicus. Met als gevolg dat mensen meer en meer passie en bezieling missen in hun werk.

Ons leven moet gelukkig en succesvol zijn. Want als je dat niet bent is, dan er iets mis met je. Terwijl we leven in een ‘feel good’ maatschappij, waar mensen en organisaties hun eigen succes en geluk moeten realiseren. Kortom, welzijn en welvaart staat op gespannen voet

samenwerken en (ontwijken van ) conflicten in teams
Binden en boeien van je medewerkers, maar dan anders

Het leven kun je niet controleren

We willen ons leven en onze levende systemen vastgrijpen, controleren en aanpassen. Echter, dit kan alleen in de bovenstromen, omdat die concreet en tastbaar zijn. Bovendien denken we dat onze rationele denkwijzen en probleemoplossing methoden die we op school en universiteit hebben geleerd, hier heel geschikt voor zijn. Zij zijn enorm waardevol voor de technologische en biologische ontwikkelingen van deze tijd.

Onderstromen zijn niet vast te pakken, je voelt ze, je ervaart ze. Je kan ze niet aanpassen of controleren. Ons leven komt voort uit de onderstromen. Dit geldt ook voor de levende systemen.

Zonder onderstromen stopt het leven.
Organisaties worden kil en mechanisch.
Mensen missen passie en zingeving.

Onderstromen bepalen bovenstromen

De dynamiek van levende systemen enkel aanpassen en controleren in de bovenstroom, werkt in de praktijk niet. Je vervalt dan van kwaad tot erger. Dat komt doordat onderstromen met bovenstromen onlosmakelijk verbonden zijn. Het merendeel van ons zichtbare gedrag, communicatie, samenwerking wordt bepaald door onderstromen.
Het is een misvatting dat we de dynamieken in levende systemen controleren en beheersen met onze rationele mind. Dit leidt zelfs tot problemen in ons leven en in organisaties en teams. Je hebt een andere aanpak nodig.

Onderstromen zijn superkrachtig en ongrijpbaar.
Onbewust nemen ze je mee, ook in richtingen die je niet wilt.

Blijven samenwerken ook bij lastige onderstromen
Conflicten en er niet uitkomen

70% van het werk is soms nutteloos

Wanneer organisaties vooral grip willen hebben op gedrag, samenwerken en communiceren, waarbij ze de onderstromen negeren of onderdrukken, dan geeft dat problemen. Ook werkt het niet, wanneer ze onderstromen willen controleren en aanpassen. Sterker nog, ze verergeren meestal. Zo zie je dit terug in de prestaties en in de financiën. Veel veranderplannen schieten niet op. Klanten worden nog meer ontevreden en de financiële resultaten verslechteren. Volledig negeren van onderstromen in een organisatie leidt ertoe dat de (financiële) presentaties soms tot 70% verslechteren. Uiteindelijk komt een organisatie te vroeg aan een einde. Het is noodzakelijk om altijd met de onderstromen te werken bij mensen, teams en organisaties.

We kunnen problemen niet oplossen
met de denkwijze die het heeft veroorzaakt
(Einstein)

Anders werken met onderstromen

Leer als bedrijf om met de onderstromen van mensen en de teams en afdelingen te werken. Dit is een andere aanpak dan wat je geleerd hebt op school en de universiteit. Je gebruikt namelijk andere hersengebieden dan de rationele en cognitieve hersengebieden. Deze werken heel snel en autonoom. Ze hanteren de natuurlijke principes van het leven en van leven binnen levende systemen zodat je als mens en als levend systeem levendig blijft.

Opstellingen in de natuur tijdens een heisessie

Symptomen problemen met de onderstromen:

  • veel piekeren, overleggen die vooral gaan over waar je vanaf wil
  • veel onrust, overbelasting, stress, burn-out, ontevredenheid
  • structurele communicatie- en samenwerkingsproblemen
  • eilandjesgedrag, onzichtbare muren op de werkvloer
  • veranderplannen komen niet op gaan of verlopen traag
  • smeulende ‘veenbrand(en)’, er wordt om de hete brij heen gedraaid
Contact opnemen