U-proces, Presence, Theorie-U

U-Proces, Presence, Theorie-U

Steeds vaker heb je vraagstukken waarbij diepgaande veranderingen nodig zijn. Kan het U-proces/ Theorie-U / Presence jou daarbij helpen? Mijn antwoord is: vaak wel, maar soms ook niet. Het U-proces helpt bij disruptieve (sociale) innovaties, wicked vraagstukken en organisatie transformaties. Het U-proces brengt je naar oplossingen die je van tevoren niet kan bedenken. Bijna altijd heb je een crisis nodig die je laat merken dat het tijd is voor het U-proces.

Crisis

Ineens zitten midden in de chaos, complexiteit en het niet-meer-weten. Er heerst onrust,  onzekerheid, stress en angst. Oplossingen, systemen en processen die ooit goed hebben gewerkt, werken nu niet meer. Elk idee en plan dat wordt gemaakt, verlicht hooguit de pijn, brengt niet de echte oplossing. Niemand weet hoe de toekomst eruit gaat zien.
Kortom, je zit met je organisatie, met je team of met jezelf in een crisis. In China bestaat het Chinese teken voor crisis uit een combinatie van de tekens: “bedreiging” en “kans“. Jij, je team of je organisatie bent in de wereld van het U-proces terechtgekomen. Het is nu aan jou hoe je hier weer uit wil komen, bovenlangs of onderlangs. Ben je bereid je over te geven aan een open mind, open hart en open wil, zodat je in een transformatief proces komt? Of kies je voor een gesloten mind, gesloten hart en eigen wil.?Je hebt je eigen waarheid, de schuld van de crisis ligt aan de ander en je houdt je eigen ego in stand.
Kortom, kies je voor de weg van kansen of voor de weg van bedreigingen?

Bij een crisis hoort gewoon veel veel angst. Deze angst is normaal. We hebben net als alle andere zoogdieren niet voor niets het gevoel van angst in ons ontwikkelt: het vraagt van je om beter te kijken wat er werkelijk aan de hand is. Vaak is het levens­bedreigend.  De organisatie heeft zijn bestemming bereikt. Jij  bent klaar met het soort werk wat je al die jaar hebt gedaan. Het is tijd voor iets totaal nieuws. Iets, waarvan je nu nog niet weet wat het is. Dat is beste bedreigend en tegelijk ontstaat er ruimte voor totaal iets nieuws. Crises gaan over bedreigende krachten die iets tot een einde willen brengen en over scheppende krachten van het nieuwe dat nog geboren of ontwikkeld moet worden.

Roerige tijden

Het U-proces is geen rechtlijnig proces, waar je van A naar B gaat. Het verloopt grillig en ziet er iedere dag weer anders uit. je ervaart dit vaak als heftige periode van ups en downs.  Mensen en organisaties waar je je normaal op kunt verlaten zijn onvoorspelbaar: trouwe klanten worden minder trouw. Leveranciers zijn onbetrouwbaar, omdat ze zelf ook met een crisis worstelen. Ondertussen heb je geen idee hoe het verder moet. Zelf word je heen en weer geslingerd tussen het niet-weten  en het overleven, redden wat er te redden valt. Je zit in de onderste groene zone of in de bovenste rode zone. De weg vooruit is de onderste groene zone. Om in deze groene zone te blijven, kun je hulp goed gebruiken van iemand die het U-proces goed kent en zelf al meerdere malen doorleeft heeft: een U-proces facilitator.

U-proces facilitator

Deze facilitator zorgt voor een context waarin je in de stroom van de transformatie blijft. Dat je je veilig kunt overgeven aan het U-proces en dat je de moed hebt om de juiste stappen in het onbekende te nemen. Zoals eerder gezegd het U-proces is geen stappenplan van A naar B. Het pad wat je loopt ontvouwt zich wanneer je er over heen loopt. Daarom is een open mind, een open hart en open wil zo belangrijk. Zodra je mind je een bedachte richting opstuurt, stopt de transformatie. Wanneer je je eigen angsten en demonen niet onder ogen wilt zien, wordt de crisis nog omvangrijker. Een ervaren U-proces facilitator staat compassievol naast je in iedere fase van het U-proces. Bij wijze van spreken toont het met een zaklantaarn het pad, waar je zelf overheen te lopen hebt.

Klik hier voor: Ontstaansgeschiedenis van het U-proces

Het U-proces kent 3 grote bewegingen:

Voice of Judgement, Voice of Cynism, Voice of Fear
Voice of Judgement, Voice of Cynism, Voice of Feart

De beren op de weg naar beneden

In de eerste beweging van het U-proces leer je bredere en dieper waar te nemen. Als je als team start aan het U-proces ontwikkel je een coherent team die alles een laserstraal je probleem op gaat lossen. Onderweg kom je 3 belangrijke innerlijke beren tegen.

1. Open Mind: de beer die (ver)oordeelt

Om beter waar te nemen, start je met het uitstellen van je eigen mening of oordeel. Met een Open Mind naar de wereld kijken. De eerste beer die je hier tegenkomt heeft is jouw innerlijke kritische stem. Deze stem heeft een mening en oordeel over de buitenwereld.  Door hier naar te blijven luisteren, blijf je hangen in je eigen wereldbeeld van goed en fout. En dat wat fout is, daar wil je vaak niet horen.

Deze eerste beer houdt in de gaten, wat niet past bij jouw subjectieve beeld van de wereld. En dit subjectieve beeld is gebaseerd op wat jij belangrijk vindt. Wat jouw gedachtegoed is. Dat waar je loyaal aan bent, bepaalt wat goed is en wat fout is. Loyaal naar je familie, naar je samenleving, je beroep, je werk, je politieke voorkeur etc. Meningen over wat goed en fout is gebaseerd op loyaliteiten. Bijvoorbeeld wat voor de een een vrijheidsstrijder is, is voor de ander een terrorist.

Om een Open Mind te krijgen, stop je met luisteren naar deze beer, zijn voice of judgement. Je stelt je meningen en oordelen uit. En stelt je open voor de mening van de ander.

2. Open Hart: de cynische beer

Nadat je je mind hebt geopend, is het tijd om je hart te openen. Alleen daar staat de tweede beer al op je te wachten. Die liever niet wil dat je je hart opent. Omdat je dan gekwetst zou kunnen worden. Deze beer probeert je tegen te houden door heel cynisch over de ander te praten. Dus onbeschaamd, onbeschoft en onvriendelijk over de ander praten. Omdat hij niet wil dat je echt contact met de ander maakt.

Minderwaardig, discrimineren

De aanpak van deze tweede beer is, dat hij tegen je zegt, dat de ander minderwaardig is. Een ander woord voor cynisme is ‘honds.’ Dus de ander is niet iemand die het waard is om mee in gelijkwaardig mee in gesprek te gaan.  Dat  je die ander niet serieus kunt nemen. Bijvoorbeeld dit gebeurt typisch  bij vreemdelingen. Kenmerkend is dus, dat deze beer het gevoel van ‘wij’ versus ‘zij’ stimuleert.

Gebeurt elke dag en overal

Ook is deze beer met zijn ‘Voice of Cynism‘ ook in organisaties aanwezig. Hoe vaak hoor je niet dat er gezegd wordt: “er wordt niet naar ons geluisterd” of “we moeten beter communiceren” Directie die medewerkers niet serieus nemen. En andersom medewerkers die de directie incapabel vindt.

In de schoenen van de ander gaan staan

Ook hier kun je ervoor kiezen om tegen deze beer te zeggen: “Ik snap dat je me wil beschermen, maar in wil echt even in de schoenen van de ander gaan staan. Echte luisteren. En echt zelf ervaren wat die ander ervaart.” Dus de ander als volwaardig mens zien. Hoe hij zich voelt etc. En ervaren wat zij ervaren.

Vaak ben je verrast. Omdat je ineens met een hele andere blik naar de wereld gaat kijken. Door met Open Hart waar te nemen. Ontstaat er verbinding en een veel bredere kijk op de wereld. Je zal veel meer respect voor de ander krijgen. En andersom dus ook.

3. Open Wil: de beer die angsten aanwakkert

Eigen angsten

De laatste beer die je ontmoet is de grootste en krachtigste van de drie. Het is de beer die jouw diepste angsten wil beschermen. De angsten dat je al je opgebouwde zekerheden kwijtraakt. Zekerheden van baan, geld, huis, gezin. Voorkomen dat je (weer) getraumatiseerd wordt.

Hij doet dat, omdat je nu bezig bent op uit je ego te stappen, zodat je naar het grotere geheel gaat kijken. Dus even los van wat jij wil. Wat je ego wil. Daarom is deze beer ook zo groot. Omdat je ego je beschermt in je identiteit, je leven en dat waar je je identiteit aan ontleent. Dus je gezin, je baan, je inkomen, je huis, je auto etc. Deze beer wakkert met zijn ‘Voice of Fear‘ jouw diepere angsten van je ego aan. Dus dat je straks geen baan, geen inkomen, geen huis meer hebt, wanneer je niet naar hem luistert.

Loslaten van zekerheden

Wanneer je betrokken bent bij diepgaande veranderingen betekent dit altijd ook iets voor jouw persoonlijk. Jouw zekerheden van de huidige functie(inhoud), jouw baan- en financiële zekerheid staan mogelijk op het spel. Als je fundamentele verandering wil, dan moet je bereid zijn hier een deel van los te laten. En nog niet weten wat daarvoor in de plaats gaat komen.

Moed en kwetsbaarheid

De laatste beer buldert in je hoofd. Maar wellicht is er ook iets in je die zegt, ” ik heb dit te doen, het is tijd om me te openen en bepaalde zekerheden los te laten. Dit vraagt leiderschap en vertrouwen.  Boven alles, vraagt het moed deze stap te zetten naar de open wil. Dat voelt op dat moment heel kwetsbaar. En dat klopt, je komt in een staat van maximale openheid naar jezelf, de ander en de wereld.

Een nieuwe toekomst dient zich aan.

Kortom aan linkerkan van  de de U, kom je 3 beren tegen. Ieder met een eigen stem. Een stem vol met oordelen, een stem van cynisme en een stem die angst oproept. Bovendien komen ze niet in een vaste volgorde voorbij. Omdat het U-proces geen lineair proces is. De volgorde is sterk afhankelijk van de omstandigheden en van je eigen gemoedstoestand.  Sommige stemmen staan dichter bij je dan andere stemmen.

Afleidingen op de bodem van de U

Ben je eenmaal voorbij de beren en heb je een open mind, open hart en open wil. Dan ga je door het ‘oog van de naald’ Dat wil zeggen, je begeeft je zonder enige bagage naar de bodem van het U-proces. De volgende fase breekt aan. En in plaat van beren heb je te maken met afleidingen of verleidingen. Waardoor je uit de essentie van deze fase wordt gehaald. Je komt 3 relevante afleidingen tegen

1. Van Kairos naar Chronos

Wanneer je door het oog van de naald op de bodem van de U terecht komt, zul je merken dat de tijdsbeleving wegvalt. Je komt in ‘Kairos’. Dit Griekse woord betekent: ‘kwaliteit van tijd’. Het lijkt wel of de tijd stil staat. Zodat een uur lijkt alsof het dagen duurt.
Echter zo nu en dan laat ‘Chronos’ van zich horen. Chronos komt ook uit het Grieks en staat voor de volgordelijkheid van tijd. Ineens laat het verleden en de toekomst weer zien. Je beseft dat je morgen weer naar huis gaat en gaat daar over nadenken.
Chronos is de eerste belangrijke verleider die je weghaalt uit de bodem.

Daarom is het handig om alle referenties naar tijd, zoals klokken en horloges, te verwijderen. Bovendien maak je van te voren een afspraak hoe lang je verblijft op de bodem van de U. Bijvoorbeeld minimaal 3 dagen.

2. Prikkels die je persoonlijkheid activeren

De tweede afleiding zijn prikkels die je persoonlijkheid weer activeren. Bijvoorbeeld je zit samen op de bodem van de U en dan ga je met iemand over een project op je werk praten. Die geen relatie heeft met waar je bent. Maar iets in je ego wil gevoed worden. Omdat je er trots op bent en graag erkenning wil. Of omdat je er zorgen over maakt.

Daardoor zij jullie samen ineens niet meer aanwezig in het moment. Maar in gedachten weer terug op het werk. Uit het verleden of in de toekomst. Bovendien zullen anderen die in de groep ook afgeleid worden. En dus ook uit de Presencing modus gaan.

Andere afleidingen zoals een (non-fictie) boek lezen of via mobiele telefoon contact zoeken met vrienden, familie of werk of, zullen je ook weghalen van de bodem van de U.

Daarom is het belangrijk dat je samen afspraken over hoe je voorkomt dat deze prikkels kunnen voorkomen. Bijvoorbeeld door geen boeken bij je te hebben en de mobiele telefoons in te leveren.

3. Oplossen in 'licht'

De ervaring op de bodem van de U  komt overeen met een meditatie. Alleen dan met je ogen open, volledig in contact met jezelf, de anderen en de natuur.
Vanzelfsprekend is meditatie heel waardevol in het U-proces. Echter je kan het ook op een verkeerde manier gaan toepassen. Namelijk om te vluchten van de realiteit. In plaats van volledig aanwezig te zijn in het hier in nu, ga je dan kiezen voor de stilte ervaring, geen gedachten meer hebben, je zintuigen afsluiten. Zodat je in een gevoel van  leegte en gelukzaligheid komt. Eigenlijk ben je dan bezig om je terug te trekken en een soort van doodservaring te hebben.
Deze vlucht is de derde afleiding, omdat je niet meer present bent. En niet meer aan het ‘sensen’ bent. Je zit niet meer in Presencing.

Daarom is het aan te bevelen een omgeving te kiezen die er voorkomt dat je wil vluchten in deze vorm van ‘afleiding’. Bijvoorbeeld in een prachtige natuur. Waar de stilte alleen verstoord wordt door vogels, dieren en planten. Dus geen geraas van een auto’s of muziek vanaf een camping.

Kortom op de bodem van de U is het goed om je bewust te zijn van de 3 afleidingen: Chronos, prikkels en de schijn-meditatieve staat. Alleen het kenmerk van afleidingen is, dat je erin zit voordat je het door hebt. Daarom is het belangrijk om van te voren preventieve maatregelen te nemen en onderling afspraken te maken wanneer het plots wel gebeurt. Tevens wordt vaak een externe begeleider ingezet, die het hele U-proces faciliteert. En die voor een presencing-ruimte zorgt, een ‘holding liminal space’, voor de deelnemers.

shortcuts rechterkant u-proces

Shortcuts aan de rechterkant van de U

Ook in het laatste deel, de rechterkant van de U, is het mogelijk dat je dit niet volledig doorloopt, omdat je te snel omhoog wil gaan naar het resultaat. Het is zoiets als je net gedoken hebt. Op de bodem bent en dan te snel omhoog wil gaan.

De essentie van de rechterkant is dat je verbonden met jezelf, anderen en de omgeving langzaam omhoog gaat en je hoofd, hart en handen gebruikt om het nieuwe in jezelf te integreren. En ook in relatie tot anderen en de wereld om je heen.

Deze shortcuts gaan over dat je enkel je hoofd, hart of handen gebruikt aan de rechter kant van de U.

1. Shortcut via het 'hoofd'

Hier ben je vooral bezig met je hoofd bezig aan oplossingen te werken. Met als consequentie dat je maar blijft praten en creëren. Prachtige ideeën ontstaan.

Maar omdat ‘de handen’ ontbreken lukt het niet om concreet te worden. Dat dat het daadwerkelijk tot iets leidt.

En omdat ‘het hart’ ontbreekt is er geen verbinding met de stakeholders van voorheen en zo meteen.  Meestal raken de creaties los van de nieuwe bedoeling. Zoals die samen op de bodem van de U is ontdekt.   Het resultaat is meestal een dik document met wat allemaal mogelijk is. Omdat het een compromis is van alle partijen die er bij betrokken zijn. Een mooi voorbeelden zijn klimaatakkoorden en de klimaattafels.

2. Shortcut van de 'handen'

Deze shortcut gaat over ‘doen’ en in actie komen. We zijn lang genoeg op de bodem van de U geweest. En we hebben nu lang genoeg gepraat. We gaan wat doen.

Kortom, binnen no-time staat er iets, omdat er resultaten getoond moet worden. Toch wanneer de ‘handen’ zonder ‘hoofd’ en ‘hart’ aan de gang gaat, is dit eindresultaat vaak niet het juiste antwoord op de oorspronkelijke vraag. Maar eerder herhaling van een niet werkbare oplossing uit het verleden.

Dit zie je dit gebeuren bij opportunistisch ondernemerschap. Bijvoorbeeld er is te weinig zorgpersoneel. Dan zijn zorg-‘robots’ in verpleeghuizen dé oplossing voor dit probleem.

3. Shortcut via het 'hart'

Deze laatst short-cut is gefocust op verbinding. Verbonden blijven met wat je hebt ontdekt op de bodem van de U. Verbonden blijven met elkaar als groep. Omdat het zo fijn is. En verbonden blijven met alle belangrijke mensen en stakeholder. Dit leidt tot een groot gevoel van eenheid en saamhorigheid. Samen geloven in een betere wereld vanuit ‘liefde’.

Echter je raakt daarbij compleet vervreemd van de echte wereld. Omdat je de utopische wereld binnen deze groep koestert. Vaak ga je als groep dan ook afzetten tegen de echte wereld. Je polariseert, gaat uitgesproken meningen krijgen over wat er gebeurt in de echte wereld.

Bijvoorbeeld  zie je dit gebeuren bij bepaalde bewegingen die enkel geloven in een wereld van vrede, zonder honger en ziekte. De afstand tussen hen en de echte wereld wordt steeds groter. Er ontstaat een ‘wij’ en een ‘zij’ Terwijl dat nou net niet de bedoeling is.

Kortom: deze shortcuts via hoofd, handen en hart zorgen ervoor dat je niet het resultaat boekt, wat je gewenst had toen je begon aan het U-proces. Veelal ontstaan deze shortcuts door de invloed vanuit de omgeving in combinatie met een individuele voorkeur. Meestal wordt deze voorkeur door de persoonlijkheid bepaalt. Maar binnen welke context je deze opdracht vervult heeft sterk invloed. Een overheidsorganisatie zal eerder neigen tot een hoofd-schortcut. Een Anglo-Amerikaanse business organisatie kiest snel voor de handen-shortcuts. Terwijl ideële organisaties eerder een voorkeur hebben voor een hart-schort.

Hoe prachtig is het als deze 3 typen van organisaties samen het U-proces in stappen. En de tijd nemen om volledig de linker-kant en de bodem van de U  te doorlopen.

Waarvoor gebruik je het U-proces:

Je kunt het U-proces op meerdere terreinen gebruiken. Uitgangspunt is dat je wil leren van de toekomst. In plaats van steeds maar weer het verleden te herhalen. Kortom, je gebruikt het voor fundamentele veranderingen en transformaties.

Organisatie­transformatie

Voor organisaties of afdelingen is het U-proces een prachtig proces bij een transitie, transformatie of een organisatie-reset. Vraagstukken waarbij het tijd is voor een grote verandering en waarvan je nu nog niet weet waar naar toe.

Visie op de toekomst

Wanneer je als directie of managementteam eens echt de tijd samen wil nemen om diepgaand een nieuwe toekomstvisie te ontwikkelen en ook al te ervaren. Een proces waar je samen in stapt en nu nog niet weet wat dat oplevert.

Persoonlijke transformatie

Ook op individueel niveau kun je een U-proces doorlopen. Vaak op het moment wanneer je aanvoelt dat het tijd is voor iets totaal anders in je leven of werk. Speciaal hiervoor zijn prachtige programma’s in de natuur ontwikkeld.