U-proces, Presence, Theorie-U

U-Proces, Presence, Theorie-U

Steeds vaker heb je vraagstukken waarbij transformatieve vernieuwingen nodig zijn. Uitvoeren van diepgaande verandering uitvoeren. Kan het U-proces/ Theorie-U / Presence jou daarbij helpen? Mijn antwoord is: meestal wel, maar soms ook niet. Het U-proces is behulpzaam bij geheel nieuwe situaties, zoals bij disruptieve sociale innovaties en organisatie vernieuwing. Het U-proces leidt je naar oplossingen die totaal anders zijn dan de oplossingen die je vooraf had bedacht. Ook allerlei wicked vraagstukken vinden antwoorden via het U-proces.

Crisis

Het Chinese teken voor crisis is een combinatie is van de tekens: “bedreiging” en “kans“. In het U-proces ga je merken dat er veel angst is, omdat zaken voorbij zijn. Omdat je eigen bedrijf of je relatie gevaar loopt. Of omdat er steeds weer een op andere plekken een nieuw gevaar zichtbaar wordt. Deze angst is normaal. We hebben net als alle andere zoogdieren niet voor niets het gevoel van angst in ons ontwikkelt: het vraagt van je om beter te kijken wat er werkelijk aan de hand is. Net zoals de gazelle door het schreeuwend geluid van bijvoorbeeld bavianen, angstig wordt, omdat die gaat kijken of er roofdieren in de buurt zijn. Ze gaan extra goed waarnemen. Crises gaan over bedreigende krachten die iets tot een einde willen brengen en over scheppende krachten van iets totaal nieuws.

Roerige tijden

Het U-proces verloopt grilliger bij organisatie en samenleving vraagstukken in crisistijd. Dit zorgt voor een vaak heftige periode, omdat de huidige systemen, structuren en patronen niet meer werken. Bijvoorbeeld wanneer er producten of diensten meer worden afgenomen of dat leveranciers niet meer leveren. Deze plotselinge abrupte vorm van  beëindiging heeft grote organisatorische en maatschappelijke consequenties, zoals banenverlies, financiële crises en politieke aardverschuivingen. Ondertussen heb je ook geen idee hoe het anders moet. Je ziet tegelijk het niet-weten en in een overlevingsmodus, omdat de organisatie gered moet worden. Niet weten gaan over de bodem van de U-curve. Overleven gaat over de anti-U-curve.

Begeleiding van het U-proces en de anti-U-curve

De anti-U-curve is gericht om te overleven. Overleven als individu, als organisatie, als samenleving. Dit willen we het liever niet zien bij het ideaal plaatje van een transformatie.  Alleen het hoort erbij, je kunt er niet onderuit. Een goede facilitator zal zowel ruimte bieden aan de anti-U-curve als aan het U-proces. De kunst is dat beiden voldoende ruimte en tijd krijgt zonder dat ze elkaar uitsluiten.
De facilitator zorg voor een context waarin de transformatie de stroom volgt, zonder dat daar in wordt bij gestuurd. Wanneer dat je wel doet, omdat je stuurt op een gewenste uitkomst of omdat je iets uit het verleden niet wil loslaten, dan komt de transformatie tot stilstand. Je blijft hangen in een tussenwereld, waar het oude niet meer werkt en het (onbekende)nieuwe er nog niet is. Een tussenwereld waar geen toekomstperspectief is en historie waar je op kunt voortbouwen.

Klik hier voor: Ontstaansgeschiedenis van het U-proces

Natuurlijke transformaties

Toch als je goed kijkt naar wat het U-proces / Theorie-U / Presence inhoudt, dan is het iets wat zich al honderdduizenden jaren overal afspeelt.  Sterker nog, dit proces is continu zichtbaar in de natuur. Het meest bekende voorbeeld is de rups die transformeert naar de vlinder. Waarbij wij weten dat de rups een prachtige vlinder wordt, maar dat weet de rups niet.
Ook wanneer grote natuurgebieden door een blikseminslag volledig verwoest worden door brand, zie je dat al snel de natuur daar zichzelf herstelt. Er ontstaat een prachtige nieuwe natuur. Alleen dat weet je nog niet tijdens de verwoestende brand.
Levensvormen komen aan het einde, het leven gaat door.

Ingrijpende gebeurtenis

Zo werkt dat ook in bij crises in de maatschappij, in organisaties, volkeren, mensen en relaties. Een crisis wordt vaak veroorzaakt door een onverwachte ingrijpende gebeurtenis, waardoor iets aan zijn einde komt. Een natuurterrein bij wijze van spreken volledig platgebrand. Het is onomkeerbaar proces want de verbrande natuur komt niet meer terug.  Echter, het leven gaat door. Alleen je weet nog niet hoe dat er uit ziet. Dit zijn de zaadjes in de grond, die met water, zonlicht en de juiste voedingsstoffen gaan groeien en bloeien, zodat er een nieuwe wereld komt. Je weet alleen nog niet wat dat is in het midden van de crisis, omdat je dan heen en weer wordt geslingerd tussen de anti-U-curve en het U-proces.

Angst en onmacht versus verbinden en vertrouwen

De anti-U-curve wordt gevoed door angst, onmacht en verlies van zekerheden. Je bent op zoek naar houvast. Iemand die voor je vertelt wat je moet doen om te overleven. Of zelf gaan handelen vanuit jouw vecht-, vlucht- of bevries-respons. Ervoor strijden of wegvluchten of  terugtrekken in je ego. Je hebt het gevoel dat de crisis oneindig lijkt te duren
Het U-proces is gebaseerd op loslaten, openen, waarnemen, verbinden en vertrouwen. Geduldig bewust worden wat wil ontstaan. Je hebt het gevoel dat alleen het moment van nu telt, waar enorm veel kwaliteit en potentieel in zit.

De voedingsbronnen van het U-proces en de Anti-U-curve zijn tegengesteld aan elkaar. Toch heb je als mens, organisatie en samenleving beiden nodig, wil je in het transformatieproces blijven. In eerste instantie gebeurt dat niet. Wat tot gevolg heeft dat er tegenstellingen en fragmentatie ontstaat. Voor de voortgang van de transformatie is het nodig om deze tegenstellingen bij elkaar te brengen zowel op niveau van samenleving, organisatie en individu.

Steeds word je in een tijd van de crisis uitgenodigd om te beseffen dat beide nodig is. Dit is lastig, gezien alle onderliggende tegenstrijdige gevoelens. Daarom is het handig dat je met iemand kunt sparren of iemand die je de ruimte biedt om deze keuze bewust te maken. Iemand die als facilitator bekend is met het U-proces, de anti-U-curve en met natuurlijke transformatieprocessen.

Het U-proces kent 3 grote bewegingen:

Voice of Judgement, Voice of Cynism, Voice of Fear

1. Transformeren van perceptie

Beter waarnemen

Deze eerste beweging naar beneden in het U-proces is bedoeld om meer en beter waar te nemen. Vanwege gewoontes, patronen en dagelijkse behoeftes ben je gewend om maar een klein deel van de wereld waar te nemen. Het meeste zie je gewoon niet, omdat het niet belangrijk is of zelfs toegestaan is in de wereld waar je in zit. Bijvoorbeeld zit je in een crisissituatie, dan is eerste neiging  dat je dan juist minder gaat zien. Dit is een cruciaal punt, want hoe gevaarlijk is het gevaar. Als de gazelle zou kunnen denken dat er een gevaar is, dan zou die bij elke gedacht direct wegrennen. Maar denken aan een gevaar tijdens een crisis en werkelijk in het gevaar zijn tijdens een crisis, vragen om 2 verschillende reacties. Bij het werkelijke gevaar, ga je in overlevingsstand en in de anti-U-curve. Bij denken aan gevaar wordt je ook bang, maar vraagt rust en kalmte, zodat je eerst beter gaat waarnemen: het grotere plaatje gaat zien.

Uitstellen van automatische stressreactie

Je eerste reactie bij  stress  en crises is dat de hersenen bezig zijn om je perceptie te vernauwen. Het is een stress reactie, die het liefst weer terug wil naar het oude. Maar zoals Einstein in zijn quote aangaf, de oplossing van een crisis zit in een andere wereld dan de perceptie van je huidige wereld. Via het U-proces leer je om breder waar te gaan nemen juist bij crises.

Anderen nu echt pas begrijpen

Na deze eerste stap ga je ineens veel meer zien, omdat je uit je persoonlijke perceptie op de wereld bent gestapt. Nu is het tijd om in de perceptie van anderen te stappen. Je ziet en ervaart wat zij ervaren. Iets wat vaak verrassend is. Je wordt veel meer en dieper betrokken in het leven van anderen. In plaats van dat  je er een mening over hebt, ga je mensen echt zelf beseffen waarom ze doen zoals ze doen. Vaak ontdek je dat je alleen samen het probleem kunt oplossen. Hun ogen worden ook jouw ogen. Dit is nu precies waarom mensen als kuddedieren zo lang hebben kunnen overleven. Gebruik maken van elkaars perceptie van de wereld om hun heen. Samen ga je veel meer en beter het grotere plaatje zien. Een nieuwe wereld waar de oplossing ligt. Waar nieuwe kansen liggen

By deliberately changing the internal image of reality,
people can change the world.
Indeed, the real fundamental changes in societies have come about
not from dictates of governments and the result of battles,
but through vast numbers of peoples changing their minds
(Willis Harman)

2. Transformeren van intentie/identiteit: Loslaten, stilte en laten opkomen

Door het oog van de naald

Aan het begin van deze (2e) beweging stap je zogenaamd door het “oog van de naald.” Met dit gezegde wordt bedoeld dat je alleen door dit oog kunt stappen wanneer je geen bagage (overtuigingen, waarden, normen, trauma’s) meer bij je draagt. Dus wanneer je alles achter je laat. Je stapt ‘naakt’ door het “oog”. Helemaal geen bagage uit je verleden. Dat klinkt prachtig en mooi en dat is het ook. Maar er zit ook een keerzijde aan. Het betekent ook dat iets definitief voorbij is. Dit kan je relatie zijn, je werk, je eigen bedrijf, maar ook de samenleving kan voorbij zijn. Ergens ga je beseffen dat wanneer je door het oog van de naald gaat. Dat je niet meer terug kunt. Je relatie, je werk, je eigen bedrijf, de samenleving is voorgoed voorbij. En je weet ook even niet, hoe de toekomst er uit gaat zien. Natuurlijk zul je plannen en ideeën hebben in deze fase. Gewoon, omdat je houvast wil hebben. Maar ga er maar vanuit dat de realiteit er straks er toch anders uit gaat zien.

Daarom ga je meestal in deze fase door een heftig emotionele of chaotische rollercoaster. Het is ook een periode van verlies en rouw. Je bent boos en verdrietig, omdat het gebeurt. Je wil er niets van weten en gaat kijken of je nog terug kunt. Nog een keer proberen in je relatie, toch nog kijken of je mag blijven op je werk, etc. Je kan je verliezen in verdovingen als alcohol, drugs en extreme sporten.  Maar vroeg of laat besef je, er is geen weg terug. Alles wat zo normaal was, is er niet meer. Je zekerheden zijn weg. Je bent op zoek naar nieuwe zekerheden. Mensen die je vertellen hoe je toekomst er uit ziet. Een overheid die gelukkig een sociaal vangnet voor je bied. Alleen er zijn geen zekerheden meer. Je krijgt een gevoel van chaos, wat uit het Grieks komt en ‘leegte’ betekent. Deze leegte vraagt moed om door te gaan. Door je hart te openen. Jezelf te ontdekken en je eigen leven weer te voelen. Te voelen dat je nog zoveel te bieden hebt. Waarvan het nu tijd is om daar vorm aan te geven.

Leegte en diepe verbondenheid

Je bevindt je nu op de bodem van het U-proces. Op deze bodem is het eerst vooral leeg en stil. Soms borrelen nog onzekerheden in je op. Je kiest ervoor om te blijven en door te gaan. Meer en meer kom je dan in verbinding met diepere bron. De bron waar ook je intuïtie en inspiratie voor creatie en innovatie zit. In het U-proces kun je hiermee volledig en voor langere tijd mee verbonden blijven. Deze bron worden ook anders genoemd: het veld, het al, het goddelijke.
Niet te lang natuurlijk, want dan vlucht je ook weer voor de realiteit. Maar vanuit deze plek kunnen er mooie dingen ontstaan. Je kan het vergelijken met de verbrande aarde van de savanne na een grote brand. Onder de grond zitten de zaden die langzaam aan naar boven komen om vorm te geven aan de nieuwe natuur op de savanne.

 

For the big decisions in life,
you need a deeper region of consciousness.
Making decisions then becomes not so much about’deciding’
as about letting an inner wisdom emerge.
(Brian Arthur)

3. Transformeren van systemen/processen/ cultuur: Kom direct in actie

Creëren en vormgeven

Mensen en teams verlaten de bodem van het U-proces met de geboorte van prille innovatieve ideeën. Ideeën die eerder onmogelijk leken, maar nu ineens als vanzelf in de samenleving gaan ontstaan, omdat mensen nu in een coherente samenwerkingsmodus zitten.
De laatste beweging gaat over creëren en vormgeven. Na een diepe duik ga je aan de rechterkant van het U-proces weer naar boven, terug naar de realiteit. Je gaat de prille ingevingen en geboortes van ideeën omzetten naar praktische resultaten.

Prototyping

Deze nieuwe wereld van nieuwe vormen ontstaan via gezamenlijk vallen en opstaan, via prototyping.  Dit geldt zowel voor materiële als voor sociale innovaties. Je co-creëert in hoog tempo de gewenste oplossing. Cocreatie blijft werken zolang iedereen in verbinding blijft met deze innerlijke bron uit de 2e beweging. Nu lijkt het of alles nu vanzelf zal gaan. Juist in deze fase wordt het spannend. Dat heeft vooral te maken dat je terugkomt in de realiteit, die niet heeft meegemaakt wat jij hebt meegemaakt. Dus wanneer je met een fantastisch nieuw idee komt, dan wordt dat al snel als bedreigend gezien. Zoiets wanneer je je eigen kind aan het opvoeden bent. Dan zie je ook ineens allerlei gevaren. Een kind kun je niet vastbinden. Je biedt hem of haar de ruimte om te groeien. Zo geldt dat ook voor de nieuwe ideeën in deze fase van het U-proces: Geef ze zoveel mogelijk een beschermende  ruimte om te groeien.  Wanneer je de nieuwe oplossing in een te pril stadium introduceert aan iedereen, dan is de kans groot dat iemand dit te bedreigend vindt  en deze oplossing niet wordt geaccepteerd.

De weerbarstige realiteit

Bovendien wanneer je terugkomt, dan krijg je ook weer te maken met de wereld die niet via het oog van de naald is gegaan. Zij hebben via de anti-U-Curve voor elkaar gekregen dat een deel van de oude wereld levensvatbaar is. De oude wereld ontmoet de nieuwe wereld. Dit ga je hoe je het went of het keert tegenkomen. En er is een wereld waar niets is veranderd. Waar het leven gewoon is doorgegaan: geen U-curve en geen anti-U-curve doorlopen.

Hoe laat je deze verschillende werelden samen verder gaan? Dat wat oud is, is vaak sterker dan dat wat net geboren is. Wanneer je elkaar niet erkent en respecteert, is de kans groot dat de strijd  gewonnen wordt door de sterkste. Wanneer je elkaar erkent en wel respecteert, dan ben je in staat om elkaar de ruimte te bieden en samen één nieuwe wereld te vormen.

Ook helpt een facilitator bij die ruimte biedt waarin de verschillende werelden elkaar te ontmoeten en te respecteren vanuit een diepe gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het grotere geheel.

To act on behalf of the future in this way
requires a deep sense of responsibility and selflessness
(Joseph Jaworski)

fenomenologisch U-proces

Fenomenologisch

Het U-proces/ Presence is een fenomenologisch proces en is zeker geen methodiek.  Zodra je het als een stappenplan aanvliegt, als een project, verliest het zijn betekenis. Het is een fenomeen wat hoort bij het leven of beter gezegd bij de levensvormen. Bij de levensvormen in de natuur, zoals de rups en de vlinder. Bij ons als mens zowel in de persoonlijke sfeer, op het werk en wij als samenleving. Levensvormen als relaties, families, werk, organisaties, samenlevingen hebben een begin een eind. De overgang naar een volgende levensvorm gaat via: einde van het huidige -> niet-weten -> ontstaan van het nieuwe.
Als denkende mensen willen we dit plannen om zekerheid en houvast te hebben in de toekomst, maar helaas gaat dat niet werken bij de fenomenologie van het U-proces en van transformaties. Wat wel werkt, is je overgeven aan het proces door te voorkomen dat je in de anti-U-curve terecht komt. Of te ontkennen dat er een crisis of transformatie gaande is: vasthouden aan het oude. Of te bedenken dat je in een crisis of transformatie zit en dat je alleen  maar het stappenplan van het U-proces moet doorlopen.

Onze werkelijke problemen kunnen niet worden opgelost op hetzelfde niveau van denken waarop we ze hebben gecreëerd.(Einstein)

Presence: inner work

Naast dat het goed is om een facilitator te vragen om je in deze fenomenologisch werkwijze te blijven. Zul je ook merken dat je vooral veel innerlijk werk zelf moet doen. Bijvoorbeeld om jezelf diep te verbinden met je levenspotentieel. Om samen met anderen van binnenuit te ontdekken wat wil er geboren worden. En hoe ga ik hier een rol of een plek in krijgen.
Bij dat laatste komen ook trauma’s in beeld. Trauma’s uit het verleden, maar ook traumatische ervaringen die tijdens de crisis ontstaan.